هداشت روانی همان سلامت فکر و قدرت سازگاری فرد با محیط و اطرافیان است. همچنان که از جسم خود مراقبت میکنیم، روح خود را نیز باید مقاومتر کنیم تا زندگی بهتری داشته باشیم.
در زندگی «چگونه بودن» خیلی مهمتر از «بودن یا نبودن» است. ایجاد فرصت برای شکوفایی استعدادها، تواناییها و کنار آمدن با خود و دیگران، یکی از اهداف مهم و اساسی بهداشت روانی است.
جوامع مختلف سعی میکنند سیاستهای مربوط به بهداشت روانی را سازماندهی کنند. اصل کلی در این تلاش، سالم سازی محیط فردی و اجتماعی است که افراد جامعه را در برمی گیرد.
این نگرش حکم میکند که خانوادهها بیش از پیش با بهداشت روانی خانواده و چگونگی پیشگیری و درمان بیماریهای روحی آشنا شوند. زیرا هرچه بیشتر از سلامت روانی بیشتری برخوردار باشیم، به یقین آسیب پذیری ما کمتر خواهد بود.
تعریف بهداشت روانی
سازمان جهانی بهداشت میگوید بهداشت روانی عبارت است از «توانایی کامل برای ایفای نقشهای اجتماعی، روانی و جسمی».
این سازمان معتقد است که بهداشت روانی فقط نبود بیماری یا عقب ماندگی نیست. بنابراین کسی که احساس ناراحتی نکند، از نظر روانی سالم محسوب میشود.
اهداف بهداشت روانی درخانواده
- تأمین سلامت جسمانی، روانی، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی اعضای خانواده
- تلاش برای شناخت رفتار خود و افراد خانواده
- برقراری روابط حسنه بین اعضای خانواده
- ایجاد ارتباط صمیمانه و حفظ اسرار خانواده، به طوری که اعضای خانواده در داخل خانه به یکدیگر تذکر بدهند ولی در بیرون مدافع هم باشند.
- تقویت اعتماد و عزت نفس اعضای خانواده و احترام به شخصیت دیگران
- به وجود آوردن احساس رضایت از زندگی
- آموزش خانوادهها برای کمک به پیشبرد اهداف صحیح اجتماعی
ویژگیهای فردی بهداشت روانی
- فرد نسبت به خود، خانواده و جامعه بی تفاوت نیست.
- با دیگران سازگاری دارد.
- شاد و مثبت اندیش است.
- به خود و دیگران احترام میگذارد.
- بدبین نیست.
- از نقاط ضعف و قدرت خود آگاهی دارد.
- انعطاف پذیر است.
- شناخت او از واقعیت تقریباً دقیق است و برای رسیدن به هدفهای خود براساس عقل و احساس عمل میکند.
- نسبت به خود نگرش مثبت دارد و ناکامیها را تحمل میکند.
- توانایی حل مشکلات خود را دارد.
- از اوقات فراغت خود به صورت مطلوب استفاده میکند.
- در برخورد با مشکلات اجتماعی، کنترل و تعادل خود را از دست نمیدهد.
- استعدادهایش به طور هماهنگ و به خوبی رشد میکند.
- نه بنده کسی است، نه کسی را بنده خود میکند. میداند که خدا او را آفریده و برای خود ارزش قائل است.
- دنیا را گذرگاهی برای رسیدن به آخرت میداند.
- رابطه اش با دیگران سازنده و مثبت است.
- نیازهایش را از طریقی برآورده میکند که با ارزشهای اجتماعی منافات نداشته باشد.
- صابر، صادق، درستکار، بخشنده، استغفار کننده و فرزند خویشتن خویش است.
- در نظر دیگران فرد موجهی محسوب میشود. زیرا در همه کارها متعادل است.
عوامل مؤثر در بهداشت روانی
تغذیه حالات روحی ما در انتخاب نوع غــذایی که میخوریم مــؤثرند.
ما در حالات مختلف غذاهای متفاوتی را طلب میکنــیم: هنگام احساس قدرت و پیروزی به غذاهای گوشتی، هنگام احساس تنوع و تحول به غذاهایی با انواع سس و هنگام اضطراب یا پرخاشگری به خوراکیهای گاز زدنی تمایل داریم و وقتی خسته هستیم، چای و قهــوه را ترجیح میدهیم.
بنابراین با شــناخت خود و سوخت و ساز بدن میتوانــیم با انتخاب مواد خوراکی مناسب به آرامش بیشتری دست یابیم و از خوردن لذت ببریم.
ایمان
اعتقادات و باورهای مذهبی میتواند از فرد افسرده و مأیوس، انسانی امیدوار و محکم بسازد. چنانکه هرگز خود را تنها و بیمناک احساس نکند.
او باور دارد که خدا پیوسته با او است، در رویارویی با سختیهای زندگی تنها نیست و خدای مهربان به او علاقه و توجه دارد.
این باور موجب میشود که فرد علیه گوشه گیری که بسیاری از مبتلایان به بیماران خطرناک را از پای در میآورد، ایمن شود.
مدرسه
مسئولیت اولیای مدرسه فقط در پرورش نیروی عقلی و آشنا کردن دانش آموزان به مسائل اجتماعی و اخلاقی خلاصه نمیشود. مدرسه مسئول تغییر و اصلاح رفتارهای ناسازگارانه و تأمین بلوغ عاطفی و سلامت روانی دانش آموزان هم هست.
در مدرسه فرزندان دوست داشتن و دوست داشته شدن را تجربه میکنند، معلم با تکریم شخصیت، محبت و توجه، آنان را در مسیر صحیح هدایت میکند.
دانش آموز در مدرسه چگونگی برقراری روابط درست عاطفی، سازگاری با دیگران و مسئولیت پذیری را میآموزد و راههای مبارزه با کینه توزی، دیگر آزاری و حسادت را یاد میگیرد.
ورزش
ورزش، یکــی از رمزهای سلامت جسمانی و روانی است.
افراد دارای آمادگی جسمــانی از نــظر احساسات، عواطف، شخصیت اجتماعی و نوع دوستی کاملتر و در فعالیتهای شغلی و حرفهای موفقترند.
ورزش موجب تقویت اعتماد به نفس در فرد میشود، او را متعادل، متفکر و سازگار با محیط میکند.
با ورزش، شخص کمتر دچار حسادت، حقارت و ستیزه جویی میشود و در نتیجه از سلامت روانی بهتری برخوردار خواهد بود.
راههای تقویت بهداشت روانی
- اگر با ناراحتیهای روانی کودکان، نوجوانان و جوانان رو به رو شدیم، با حوصله و متانت آنها را رفع کنیم و از تصمیمهای عجولانه بپرهیزیم.
- در ناراحتیهای شدید، درد دل و گریه کردن باعث تخلیه روانی و آرامش میشود. در این شرایط میتوانیم از یک دوست صمیمی کمک بگیریم.
- مشارکت جو باشیم تا دوستان جدید بیابیم.
- از مشاهده فعالیتهای جدید فرزندانمان لذت ببریم.
- با پرورش ابعاد روحی، معنوی و مذهبی شخصیت خود و فرزندانمان، به سلامت روانی بالاتری دست یابیم.
- با احترام به دیگران به بهداشت روانی خود و دیگران کمک کنیم.
- زمینههای اعتماد را فراهم کنیم.
- به احساسات فرزندانمان توجه کنیم و ویژگیهای آنها را بشناسیم.
- محیط زندگی را در حد توان جذاب و پرنشاط کنیم.
- فرصتهای مناسب برای بروز احساسات و شخصیت فرزندانمان ایجاد کنیم.
- به دست آوردن بهداشت روانی منوط به رو به رو شدن با واقعیت، سازگار شدن با تغییرات، ظرفیت داشتن برای مقابله با اضطرابها، کم توقع بودن، احترام قائل شدن به دیگران و... است. بکوشیم این شرایط در خانواده فراهم شود.
- رفتار والدین در خانواده به گونهای باشد تا فرزندان خود را در زندگی شاد، خوشحال و فارغ از گرفتاریها احساس کنند
